یکی از راه‌های شناسایی ترکیبات آلی تعیین نقطه ذوب آن هاست. نقطه ذوب (Melting Point) یکی از ویژگی‌های فیزیکی هر ماده است و مواد گوناگون نقاط ذوب متفاوت دارند. در بسیاری از واکنش‌های آلی با اندازه‌گیری نقطه ذوب مواد اولیه و محصولات و مقایسه آن‌ها باهم می‌توان به انجام پذیرفته شدن واکنش و حصول نتیجه کلی پی برد.
از اینرو یکی از وظایف عمده آزمایشگر آزمایشگاه شیمی آلی توانایی وی در به دست آوردن نقطه ذوب دقیق ترکیبات آلی است.
در ادامه روش کار این آزمایش شرح داده شده است. لازم به تذکر است که امروزه در آزمایشگاه‌های تحقیقاتی با دسترسی به دستگاه‌های دیجیتالی به راحتی می‌توان نقطه ذوب هر ماده آلی را با دقت زیاد و در مدت کوتاه به دست آورد. اما اگر چنین دستگاه‌هایی دراختیار نباشد با استفاده از ترمومترهای معمولی نیز می‌توان نقطه ذوب مواد را به دست آورد.
در این موارد لازم است نخست به کالیبره کردن ترمومتر برای پرهیز از خطای آزمایش اقدام نمود. برای این منظور با آن ترمومتر نقطه ذوب چند ماده معلوم را به دست آورده و میزان خطای ترمومتر را ثبت و در مورد تعیین نقطه ذوب ماده مجهول نیز محسوب می کنند.

روش آزمایش

– مواد و وسایل موردنیاز:

1- لوله تیل
2- ترمومتر
3- لوله موئین (کاپیلاری)
4- میله ، پایه ، گیره
5- چراغ گاز بونزن
6- نخ یا کش و چوب پنبه
7- پارافین مایع
8- هر ترکیب آلی جامد

– دستورالعمل:

دستگاه تعیین نقطه ذوب را نصب وآماده کنید. مقدار کمی ماده مجهول از مربی آزمایشگاه بگیرید. حدود 3 میلی متر از این نمونه را در ته یک لوله موئین ویژه اندازه‌گیری نقطه ذوب که انتهای آن مسدود است فرو ببرید. مقدارکمی از بلورهای ماده مجهول را روی یک کاغذ صافی تمیز بریزید، انتهای باز لوله موئین را در این توده فروببرید تا ستون کوچکی از جسم به درون لوله وارد شود. سپس انتهای مسدود لوله را به آرامی روی میز آزمایشگاه ضربه زده تا بلورها به ته لوله موئین منتقل شود، درصورت لزوم این کار را تکرار کنید تا زمانی که ستون بلورها در لوله به حدود 5-3 میلیمتر برسد.
لوله موئین را به یک ترمومتر بسته، انتهای لوله موئین وانتهای مخزن جیوه ترمومتر باید در یک سطح باشند. آنگاه این مجموعه را به کمک یک چوب پنبه داخل لوله تیل محتوی پارافین مایع (یا روغن) قرار دهید. انتهای دورتر لوله تیل را توسط شعله چراغ گاز بونزن به آرامی حرارت دهید و درحالیکه دما را هر لحظه از روی ترموتر میخوانید به ماده جامد درون لوله موئین نگاه کنید.
لحظه‌ای که اولین قطره مایع در اثر ذوب شدن ترکیب جامد حاصل می‌شود دما را یادداشت کرده و پس از ذوب شدن تمام ماده نیز دما را ثبت کنید.
اگر ماده از خلوص بالایی برخوردار باشد این محدوده دمایی کوچک خواهد بود، معمولاً اختلاف دما دو درجه سانتیگراد می‌باشد لذا نقطه ذوب مواد آلی را به صورت محدوده با این اختلاف بیان میکنند. مثلاً نقطه ذوب نفتالن 81-79 درجه سانتیگراد است.

نقطه جوش نیز به مانند نقطه ذوب یکی از ویژگی‌های فیزیکی موادی است که به حالت مایع وجود دارند. با تعیین نقطه جوش ترکیبات مختلف می‌توان به شناسایی آن‌ها پرداخت. دو روش برای اندازه‌گیری نقطه جوش ( Boiling Point ) مایعات مختلف وجود دارد. در روش ماکرو از مقادیر زیادی مایع استفاده می‌شود و طی عمل تقطیر ساده نقطه جوش تعیین می گردد. ولی در روش میکرو که بر روی مقادیر کم ماده انجام می‌شود روش کار ساده‌تر می باشد. در اینجا تعیین نقطه جوش مواد آلی به روش میکرو شرح داده می شود:

روش آزمایش

مواد و وسایل مورد نیاز:

1. بشر 100ml محتوی پارافین مایع
2. ترمومتر (دماسنج)
3. لوله موئین (کاپیلاری)
4. لوله آزمایش کوچک به ابعاد 10X50 mm
5. چراغ گاز بونرن
6. میله، پایه، گیره
7. نخ یا کش و چوب پنبه
8. سه پایه و توری نسوز
9. بهم زن شیشه‌ای کوچک
10. هر ترکیب آلی مایع که هدف تعیین bp آن می باشد.

دستورالعمل

به کمک کارشناس آزمایشگاه همانند دستگاهی که برای تعیین نقطه ذوب سوار کرده‌اید دستگاهی برای تعیین نقطه جوش به روش میکرو آماده کنید، با این تفاوت که به جای لوله تیل از یک بشر محتوی پارافین مایع به عنوان حمام روغن استفاده کنید.
مایع مجهول را در لوله آزمایش کوچک ریخته (حداقل 0.5 میلی لیتر) و آن را به کمک نخ یا کش به ترمومتر ببندید به طوریکه ته لوله آزمایش و انتهای مخزن جیوه ترمومتر هم‌سطح باشند، حال لوله موئینی که یک سر آن مسدود شده است را از سر باز درون لوله آزمایش بیندازید به صورتیکه لوله موئین حالت عمودی در لوله آزمایش قرار گرفته و سر باز آن درون محلول باشد. مجوعه ترمومتر و لوله آزمایش محتوی نمونه و لوله موئین درون آن را توسط گیره، پایه و میله درون حمام روغن به صورت غوطه ور قرار دهید.

با قرار دادن سه پایه و توری نسوز حمام روغن را به ملایمت توسط شعله چراغ گاز بونپزن حرارت دهید و به وسیله یک میکسر حمام روغن را هم بزنید تا حرارت آن به طوریکنواخت توزیع شود.همانطورکه حرارت افزایش می‌یابد هوای درون لوله موئین در اثر گرم و سبک شدن ازانتهای باز آن از ته مایع خارج شده وحباب های جوش را در درون مایع ایجاد می کند. حرارت را آنقدر آرام آرام افزایش دهید تا جایی که حباب‌های خروجی با‌نظم خاص و پشت سرهم خارج شوند (با سرعت حدود یک حباب در ثانیه).
در چنین حالتی اگر دما در حال افزایش باشد منبع حرارتی را از زیر حمام روغن خارج کرده و منتظر می‌مانیم تا خروج حباب‌ها قطع شود. لحظه‌ای که همه ی های درون لوله موئین تخلیه شود به علت خلاء ایجاد شده مایع به درون لوله موئین کشیده می شود. دمای ترموتر در لحظه بالا رفتن ازدرون لوله نقطه جوش مایع را به ما می دهد.

حفاری:مته حفاری وسیله ای است در انتهای رشته حفاری به منظور کندن زمین بسته می شود.
به طور کلی سه دسته مته تقسیم می گردند:
1) Milled Teeth یا (Steel Tooth) که انواع مته های tri-cone است و دندانه های آن بصورت مخروطی می باشند.
2) Tangstan Carbid Insert یا (TCI) نوعی مته  tri –cone است که برای سازندهای سخت بکار می روند.
3) Diamond Bit (الماسه) از جنس فولاد تو پر است و کاج و دندانه نداشته و در عوض تعداد زیادی الماس در قسمت پائین و اطراف آن جاسازی شده است که برای سازندهای سخت مناسب هستند.
سه نوع مته ای که وجود دارد :
الف) PDC  یا Poly Crystalline Diamond Contact که مهمترین انواع مته الماسه است.
ب) Bottom Bit
پ) Rock Bit = Cone Bit = Roller Cone Bit = دارای قطعات کاج شکل فولادی که کاج نامیده می شوند که بطور آزاد همزمان با دوران مته می چرخند. اغلب مته ها سه کاج دارند ولی دو کاج و چهار کاج هم وجود دارد. سازندگان مته یا دندانه ها را روی سطح خود کاج می تراشند یا اینکه تکمه های خیلی سخت  تنگستن  کاربید  را  روی  کاج جا سازی می کنند. از نظر سختی سازند مته های سازند نرم  نرم متوسط  – متوسط – متوسط سخت – سخت و متراکم – فوق العاده سخت و ساینده و شکسته ساخته می شوند.
از نظر کاربرد مته ها را معمولا” به دو دسته مته های حفاری و مته های مغزه گیری تقسیم می نمایند که البته در هر دسته از انواع مختلف  ابزارهای  برنده  و  طرحهای  مختلف  تاج  و  آبرو  استفاده می نمایند. در داخل تمامی مته ها مسیرهائی تعبیه شده که به گل حفاری اجازه خروج می دهند. اکثر مته ها فواره هائی (Nozzle) دارند که سیال حفاری را بصورت جریانی با سرعت زیاد به اطراف و زیر هر کدام از کاجها هدایت می کنند.

حفاری چاه نفتی چیست؟

کندن چاه و رسیدن به هدف مورد نظر را حفاری می گویند. حفاری یکی از کارهای پیچیده و گران و طاقت فرسا وتخصصی در صنعت نفت بشمار می رود. هر کاری که ما قبل از حفاری انجام داده باشیم در صورتی که عمل حفاری به درستی انجام نگیرد بی فایده است.
بنابراین به حفاری خیلی اهمیت می دهند قبل از حفاری ما فقط با تخیل و فرضیات مختلف لایه ها و عمق ها را تعیین می کنیم ولی در حفاری واقعاً به اینها می رسیم زمین شناس، مهندس راه و ساختمان، حفار و … همه دست به دست هم می دهند تا حفاری به طور مداوم انجام شود. چون هزینه دکل و لوازم حفاری خیلی گران است.بنابراین حفاری در سه نوبت و بطور ۲۴ ساعته انجام می گیرد.
تعیین محل حفاری نیز مهم است مثلاً فاصله آن از مناطق مسکونی، چاههای مجاور، مسکونی فشار قوی برق و ….. که اینها همه تخصصی و مخصوص به خود را دارند بعد از تعیین محل مهندس راه و ساختمان اقدام به نصب کردن وسایل مورد نیاز، اتاق ها، جاده و … می کند سپس دکل به منطقه آورده می شود و عمل بطور ۲۴ ساعته انجام می شود. عمل حفاری بوسیله دکل صورت میگیرد . این دکل ابتدا بصورت جدا از هم به محل آورده میشود . سپس آن را در محل سر هم کرده و آمده حفاری میکنند . دکل و وسایل حفاری بصورت کرایه ای و گران قیمت می باشند بنابراین عمل حفاری بصورت ۲۴ ساعته انجام میگیرد .
لوازم و قطعات دکل حفاری عبارتند از :
۱) Hook
قلاب آویزان از قطعات و رشته های بالا و پایین رو و متصل به دکل حفاری
۲) Swivel
دستگاه متصل کننده قسمتهای دوار داخل چاه و قسمت های ثابت در خارج
۳) Mud line
لوله قابل انعطاف ( لاستیکی ) جهت انتقال گل حفاری به داخل لوله های حفاری
۴) Derrick
دکل حفاری
۵) Kelly
لوله با قطع ۶ ضلعی یا ۴ ضلعی که بوسیله یک رابط و از طرف دیگر به لوله های حفاری داخل چاه متصل میگردد
۶) Stand pipe
لوله انتقال گل از داخل پمپها به لوله لاستیکی
۷) Kelly bushing
بوشن که با دواران خود لوله های وزنی را به حرکت در می آورد
8) Rotary table
صفحه دوار
۹) Sub-Structure
پایه های زیر دکل
۱۰) Foundation
پی بتونی زیر دکل
۱۱) Seller
چاله ای که جاه در آن حفر میشود
۱۲) Blow out control
دستگاه جلوگیری کننده از فوران چاه
۱۳) Flow line
لوله انتقال گل برگشتی از داخل چاه به مخازن گل حفاری
۱۴) Shale shaker
محل تفکیک گل حفاری از مواد و سنگ ریزه های حفاری شده
۱۵) Screen
توری فلزی یا الک
۱۶) Return tank
مخزن یا محل تجمع گل برگشتی از چاه
۱۷) Mud pump
پمپ های ارسال گاز از چاه های تزریق گاز به داخل چاه
۱۸) Casing
لوله های دیوار بندی در اندازه های مختلف
۱۹) Annulus
مجرای برگشت گل و مواد حفاری شده از چاه به خارج
۲۰) Drill pipe
لوله حفاری که محتوی گل ارسالی به داخل چاه است
۲۱) Bit
مته حفاری
عمل حفاری بصورت ۲۴ ساعته و در ۳ نوبت کاری انجام می شود . ولی همه افرادی که برای حفاری استخدام میشوند بصورت اقماری هستند و باید هر زمان که لازم باشد آماده کار باشند . کما اینکه در بعضی موارد حتی تا ۳ روز یا بیشتر فرد وقت استراحت ندارد . عمل طاقت فرسا / وقت گیر / پر هزینه / خطرناک /الوده کننده محیط زیست /…. انجام میگیرد تا چاه به نتیجه برسد.

چاه نگاری

نگار(logg):
نگار ابزاری است که اطلاعاتی درباره‌ی تغییرات خواص فیزیکی سازندهایی که چاه‌ آن‌ها را قطع کرده و همچنین سیال (همچون نفت، گاز و آب) موجود در آن‌ها را در اختیار مهندسین نفت قرار می‌دهد. هر لاگ شعاع بررسی مشخصی دارد.
لوازم و وسائل مورد نیاز در چاه‌نگاری:
مجموعه تجهیزات چاه‌نگاری از یک سوند(sound) و کامیون یا اتاقکی که تجهیزات الکترونیکی مرتبط با سوندها در درون آن جای می‌گیرد، تشکیل می‌شود.
پارامتر‌های فیزیکی مورد بررسی در هرنوع عملیات چاه‌پیمایی، از طریق سوند‌ها به سطح زمین انتقال داده می‌شود. سوند‌ محفظه‌ی استوانه‌ای شکلی است که فرستنده و در بعضی موارد گیرنده‌ امواج نیز درون آن قرار می‌گیرند. سوند به کمک کابل های ویژه‌ای به درون چاه فرستاده می شود. کابل‌ روی قرقره‌ای می‌چرخد که همراه لوزام دیگر کنترل کننده و تجهیزات الکترونیکی مورد نیاز در هر نوع عملیات چا‌هنگاری در کامیون آزمایشگاهی یا اطاقک ثابتی جای می‌گیرد.
کاربرد چاه نگاری و اهمیت آن در اکتشاف و مطالعه مخازن نفت و گاز
اطلاعات یک مخزن نفتی یا گازی از شیوه‌ههای مختلفی به دست می‌آید. یکی از این شیوه‌ها نمونه گیری یا مغزه گیری از سنگ مخزن است. نمونه‌گیری از یک سازند ابتدا از برون زد (out crops) آن سازند (قسمتی از سازند که در سطح زمین قابل رویت است و از زیر زمین بیرون آمده است) آغاز می‌شود، اما در زیر سطح زمین یعنی در چاه‌های نفت، نمونه‌گیری با گرفتن مغزه (Coring) (دستگاهی را به درون چاه می‌فرستند و یک مغزه استوانه‌ای شکل از آن سازند مورد نظر کنده و به سطح می‌آورند) و یا با استفاده از کنده‌های حاصل از حفاری (Cutting) انجام می شود.
اهمیت گرفتن لاگ از این جهت قابل توجه است که می‌تواند اطلاعات حاصل از نمونه گیری و مغزه گیری را تکمیل کند. لاگ یک فناوری مهم بررسی تکمیلی برای تکمیل اطلاعات حاصل از چاه محسوب می‌شود که بدون آن هرگز مطالعاتی که تحت عنوان مطالعات جامع مخزنی برای شبیه‌سازی مخزن انجام می‌گیرد نمی‌تواند ضریب اطمینان قابل قبولی داشته باشد.
البته ممکن است این پرسش مطرح شود که اگر می‌توان به طور پیوسته از تمام سازندهای موجود یک چاه مغزه گیری شود، در این صورت اطلاعات چاه نگاری، چه نقشی می‌تواند در مطالعات اکتشافی داشته باشد؛ چرا که در این صورت زمین شناس و مهندس مخزن می‌تواند تمام اطلاعات مورد نیاز خود را از راه آزمایش مغزه به‌دست آورد. اما مسائل و مشکلاتی در این زمینه وجود دارد که انجام عملیات چاه‌نگاری را گریزناپذیر می‌کند:
۱) بدست آوردن اطلاعات مشکل از طریق مغزه‌گیری مشکل تر و بسیار پرهزینه‌تر است.
۲) کافی نبودن حجم مغزه برای انجام آزمایش‌های مختلف روی آن.
۳) مطالعه کمی به وسیله کامپیوتر آن‌گونه که روی دادهای چاه‌نگاری میسر است، به ۲ دلیل از طریق مغزه‌ گیری امکانپذیر نیست.
الف) پیوستگی اطلاعات چاه نگاری: به وسیله عملیات چاه نگاری می‌توان به صورت پیوسته از سازند‌ها اطلاعات گرفت، در حالی که مغزه از تمام سازند‌های چاه گرفته نمی‌شود، بلکه تنها از برخی از نقاط چاه مغزه گرفته می‌شود.
ب) داده‌های لاگ به طور مستقیم برای نرم افزار تحلیل اطلاعات لاگ قابل استفاده است، در حالی که مغزه گیری به خودی خود اطلاعاتی به دست نمی‌دهد، بلکه ابتدا باید روی مغزه‌ها آزمایشاتی صورت گیرد، پس از آن اطلاعات به دست آمده برای تحلیل به نرم افزار وارد شود.
به این ترتیب می‌توان به راحتی دریافت که تنها تکیه بر اطلاعات حاصل از مغزه‌ها و نادیده‌ گرفتن اطلاعات چاه‌نگاری از نظر اقتصادی و دقت علمی، منطقی نیست. علاوه بر آن به دلایل تکنیکی، از آن‌جایی که امکان شکستن، یا ریزش مغزه به داخل چاه وجود دارد، همیشه مغزه‌گیری از چاه در اندازه‌ی مورد نظر امکان‌پذیر نیست.
آن‌چه که گفته شد برخی از مهمترین دلایلی بودند که باعث شدند در ۵۰ سال گذشته تکنیک‌های بررسی تکمیلی برای رفع تنگناهای موجود گسترش پیدا کنند.
بررسی‌های چاه‌نگاری یکی ازمهمترین این تکنیک‌هاست. در سال‌های گذشته انواع نگارها با کارایی‌های مختلف و نیز روش‌های جدید تفسیر به طور روز افزونی گسترش یافته‌اند. نگارها به تعبیری نقش چشم‌ زمین شناس را پیدا کردند. چشمی که کامل نیست، اما نابینا هم نیست. این دستگاه‌ها برای مهندسین مخزن جایگاه ویژه‌ای احراز کرده و نقش مهمی در تکمیل اطلاعات حاصل از مخزن و کاهش هزینه‌های کسب اطلاعات ایفا می‌کنند.
دسبراندز در سال ۱۹۸۶ طی بررسی‌هایی که انجام داد، هزینه ثبت چاه‌نگاری را در یک چاه باز برابر ۲ درصد هزینه‌ی کل چاه برآورد کرده است‌، این در حالی‌ست که اطلاعات حاصل از این داده‌ها هزینه‌ای در حدود پنجاه تا شصت برابر کمتر را در مقایسه با مغزه گیری نشان می‌دهد. این تفاوت اهمیت اقتصادی چاه‌نگاری را به‌خوبی نشان می‌دهد.

اولین مطالعات چاه‌نگاری منسوب به مارسل و کنواد شلومبوژه است که برای اولین بار در محلی بنام «شل برن» فرانسه، مقاومت ویژه طبقات را اندازه‌گیری و تحت عنوان «مغزه‌گیری الکتریکی» ارائه دادند، به دنبال آن، پیشرفت‌های علمی و تکنیکی باعث شد ثبت پارامترهای مختلف با دستگاه‌هایی که هر روز پیشرفته‌تر می‌شد امکان پذیر شود، استفاده کنندگان عمده این تکنیک‌های ژئوفیزیکی، مهندسین نفت هستند که از این اطلاعات برای بدست آوردن تخلخل و درجه اشباع نفت… سود می‌برند.
با این توضیحات به شرح ابزارهای مورد نیاز و انواع لاگ‌هایی می‌پردازیم و تا حدودی با آنها و کاربردهایی که دارند آشنا می‌شویم:

انواع نگار‌ها

۱ نگارهای الکتریکی
۲ نگارهای هسته‌ای
۳ نگارهای صوتی
۴ نگارهای الکترومغناطیسی
۵ نگار دماسنجی
۶ نگار شیب سنجی
۷ نگار تصویرساز
۸ تکنیک‌های جدید چاه‌نگاری

کامیون چاه پیمایی

کامیون چاه پیمایی دارای دو تا سه قرقره ی کابل/سیم چاه پیمایی با قطرهای مختلف است. همچنین در اتاقک پشت قرقره ها یک فرمان٬ دو دنده و دو اندازه گیر وجود دارد که یکی عمق و یکی مقدار کشش موجود در کابل را نشان می دهد.
اگر نیروی کششی که اندازه گیر نشان می دهد از وزن ابزار هنگام راندن کمتر شد یعنی ابزار چاه پیمایی بر روی جایی نشسته است و اگر نیروی کششی که اندازه گیر نشان می دهد از وزن ابزار هنگام راندن بیشتر شد یعنی ابزار به جایی گیر کرده است. با استفاده از فرمان می توان سیم چاه پیمایی را طوری هدایت کرد که به طور منظم به دور قرقره پیچیده شود. از دنده ها هم برای تنظیم سرعت پیچیدن سیم استفاده می شود .

در اصطلاح علم حفاری، به دانش حفر یک چاه در امتداد یک مسیر مایل از پیش‌تعیین شده برای رسیدن به هدف مشخص (target) حفاری جهت دار گفته می شود و در برخی موارد از آن به حفاری کج، مایل و هدایت شده نیز تعبیر شده است. حفاری جهت دار اولین بار در دنیا برای حفر یک چاه از ساحل به زیر دریا جهت بهره برداری از نفت مخزن زیر آن استفاده شده است. البته چندی پس از آن در ایالت تگزاس آمریکا از این روش برای خاموش کردن و کنترل فوران یک چاه کمک گرفته شد. تاریخچه معینی از حفر اولین چاه انحرافی در ایران وجود ندارد، اما برخی از کارشناسان صنعت نفت، عمر این روش را بیش از هفده سال نمی‌دانند.

هنگام حفر یک چاه اصل بر این است که روش حفاری عمودی (vertical) برای رسیدن به مخزن استفاده گردد، ولی در بعضی موارد به دلایل فنی یا اقتصادی به جای این روش، از روش حفاری جهت دار (Directional) استفاده می‌شود،
که این موارد به شرح زیر است:
1. مکان غیر قابل دسترسی (Inaccessible Location)
در بعضی از موارد به دلیل قرار گرفتن مخزن در زیر موانع طبیعی یا غیرطبیعی از قبیل مناطق مسکونی، شهر، فرودگاه، رودخانه، دریا، کوهستان و… از این روش در حفر چاه استفاده می‌گردد. می‌توان این مورد را به سه دسته تقسیم کرد:

1-1) حفاری در زیر مناطق مسکونی:
این مورد به خصوص در میدان نفتی اهواز که 85 کیلومتر طول و 15 کیلومتر عرض دارد
و در امتداد شهر اهواز کشیده شده است به دفعات مشاهده دیده می‌شود. از ‌آن جمله می‌توان به چاه ” 18 اهواز” و یا چاه‌هایی که به صورت انحرافی در زیر ” بیمارستان شرکت نفت اهواز” و ” فرودگاه” این شهر حفاری شده است اشاره کرد.
2-1) حفاری در مناطق کوهستانی مرتفع
برخی از مخازن نفت و گاز از لحاظ جغرافیایی در ناحیه‌ای کوهستانی و مرتفع ‌قرار دارند. بنابراین جاده سازی برای انتقال تجهیزات به محل مورد نظر بسیار پرهزینه بود است و استفاده از روش انحرافی مقرون به صرفه می‌باشد. همچنین در نواحی کوهستانی به دلیل اختلاف ارتفاع زیاد از سطح دریا، در صورت استفاده از روش حفاری عمودی فشار مخزن به شدت کاهش می‌یابد بنابراین بهتر است از روش انحرافی برای حفر چاه استفاده کرد به عنوان نمونه می‌توان از چاه ” 24 پاریس” یاد کرد.

حفاری از ساحل به زیر دریا

با توجه به هزینه مخارج بسیار بالای ساخت و یا اجاره سکوی های دریایی و حفاری در دریا روش مقرون به صرفه برای حفاری مخازن نزدیک به ساحل این است که ابتدا چاه در ساحل حفر گردد ولی مسیر آن به زیر دریا منحرف شود که در ایران نمونه این کار در میدان نفتی خارک انجام شده است.

حفر چندین چاه از یک حفره‌ چاه به جای حفر چند چاه جداگانه:(Multi Lateral Wells)

در این روش از یک حفره چاه عمودی به طور انحرافی چند شاخه‌ چاه حفر می‌گردد .

کج کردن چاه (Side Tracking)

شاید متداول‌ترین و اولین تکنیک حفاری انحرافی در ایران کج کردن چاه بوده است. گاهی اوقات بدلیل گیر کردن ابزار حفاری (fish) و بالا نیامدن آن و یا تصحیح عمق ورود به مخزن انتهای چاه را سیمان (plug) ‌کرده و از کنار آن حفاری را ادامه می‌دهند این کار به دفعات در مخازن ایران انجام شده است .

حفاری چاه امدادی یا آتش‌نشان (Relief Well
Drilling)
برای خاموش کردن و کنترل یک چاه فوران کرده از چاه انحرافی استفاده می‌گردد که نمونه این عملیات در چاه‌های ” آغاجاری 131″ و ” مارون126″ انجام گرفته است.

حفر چند چاه از یک سکوی نفتی ((Multiple Wells

به دلیل هزینه زیاد ساخت سکوی نفتی از یک سکو چند چاه به طور انحرافی حفر می‌گردد. این روش در‌آبهای خلیج فارس توسط شرکت نفت فلات قاره ایران انجام می‌شود.

حفاری در گنبدهای نمکی و در گسلها (Salt Dome and Fault
Drilling)

با توجه به اینکه مخازن نفتی ایران عمدتاً از نوع آهکی، با طاقدیس بسیار عظیم در اعماق زمین است، این روش در ایران کاربرد چندانی ندارد.

حفاری حفره زهکشی ِِDrain Hole Drilling) )

در مخازنی که فشار کلاهک‌گازی (gas Cap) و یا گاز محلول در مخزن نقش اندکی در بالا راندن نفت از مخزن دارد از این روش استفاده می‌گردد در این روش حفاری به صورت عمودی شروع و در مخزن به صورت افقی خاتمه می‌ِیابد. حفاری مخزن به صورت افقی باعث می شود که سطح تماس چاه با مخزن افزایش یافته و دبی ورودی مخزن به چاه افزایش یابد.

عبور دادن چاه از چند لایه تولیدی متوالی(Multiple Sand from Single Well Bore)

گاهی اوقات به جای حفره یک چاه عمودی در مخزن بهتر است مسیر چاه را از چند لایه‌ی نفتی به طور انحرافی عبور داد تا تولید بیشتر گردد.

وظایف اصلی اداره خدمات فنی حفاری عبارتند از:

1- خدمات سیمان / اسید و لایه آزمایی
2- خدمات حفاری با هوا و حفاری تحت تعادل فشار مخزن
3- خدمات لوله مغزی سیار
4- خدمات راندمان لوله جداری و نصب آویزه
5- خدمات آزمایش بهره دهی چاه

خدمات اسید کاری بیشتر در چاههای بهره برداری صورت می گیرد و به ندرت در حفاری مورد استفاده قرار می گیرد .از جمله ویژگی‌های چاههای منطقه گچساران فشار کم و دارای Rate بالا هستند در حالیکه چاههای منطقه اهواز دقیقا برعکس گچساران هستند.تخلخل یک چاه ممکن است در اثر تولید از بین رود برای جلوگیری از این پدیده اسید کاری انجام می شود و معمولا از اسید HCL استفاده می کنند.بعد از تزریق اسید دوباره بهره دهی چاه مورد آزمایش قرار می گیرد.

اجزای مختلف Under balance drilling:

1- کمپرسور هوا 2-دستگاه تولید نیتروزن 3-سیستم پردازش اطلاعات
4-تفکیک گر 5-کاهنده 6-چاه بهره برداری

وقتی سیال نیتروژن وارد چاه می شود فشار مخزن درsurface معلوم است و در واقع نفت و گاز وارد سطح می شود و در یک فشار پایین تر به تفکیک در می آیند.

در حال حاضر مسئله وجود نمک به همراه نفت تولیدی در بسیاری از مناطق بسیار مشکل است ، و این موضوع باعث گردیده که جهت نمک زدایی نفت خام طرح ها و عملیات مختلفی صورت پذیرد . با توجه به مبدأ و منشأ تولید نمک به همراه نفت معمولاً بصورت آب نمک ( اکثراً نمکهای سدیم ، پتاسیم و منیزیم ) می باشد . وجود آب و در نتیجه نمک همراه آن باعث بروز خسارت در کلیه ابزار و همچنین افت کیفیت ( و حتی کمیت ) نفت از هر لحاظ می گردد . استثنائاً ممکن است نمک به صورت کریستال با نفت تولید گردد .

لذا لازم است که از تولید نمک در هر صورت حتی الامکان جلوگیری نمود . لیکن در بعضی ( در حال حاضر در بیشتر ) موارد الزاماً اگر هدف بیرون کشیدن نفت از زیر زمین باشد بایستی قبول کنیم که به همراه آن مقادیری آب تولید می گردد و در اینجا است که به منظور بالا بردن کیفیت نفت ، جدا کردن آب و نمک و در نتیجه نمک از آن امری بدیهی به نظر می رسد .
معمولاً آب همراه نفت بصورت ذرات معلق در آن تولید می گردد ( بستگی به مقدار آب دارد . در بعضی نواحی خارج از ایران حتی بایست گفت که ذرات نفت در آب معلق هستند !! ) . بطور عام برای نمک زدائی لازم است که به طریقی ذرات آب را که در حقیقت منشأ نمک می باشند بوسیله ای در مجاور هم قرار داد و به صورت ذرات بزرگتر که قابلیت ته نشین شدن در ظرف را دارند درآورد و در نهایت با توجه اینکه آب به خاطر سنگینی نسبت به نفت در زیر نفت جمع می گردد ، نفت را از آب جدا نمود . این امر با متدهای مختلف  صورت می گیرد و استفاده از مواد شیمیایی نیز امری الزامی است .
عمومی ترین روش جداسازی آب حرارت دادن به نفت است که خود ممکن است به کمک کردن مستقیم نفت صورت گیرد و یا غیر مستقیم و روش دیگری نیز هست که با افزودن مواد شیمیایی به خصوص باعث می گردند که تحت شرایط عمل ذرات آب با یکدیگر جمع شده و آنقدر بزرگ شوند که بتوانند در مخلوط آب و نفت رسوب نمایند و لذا با فرصت کافی که به مخلوط داده می شود آب درون ظرف ته نشین می نماید . بدیهی است عمل به همین سادگی که نوشته می شود نیست و طی انجام آن مراحل و خصوصیاتی نیز مرتبت است . لازم است که جهت بررسی بهتر موضوع به کتب و رساله های موجود  راجع به نمک زدائی نیز مراجعه گردد .
( D . Burrls and C . E Natco , Tulsa , Okla ) .

رفع مشکل

جهت زدودن نمک موجود در نفت همانطور که اشاره شد روش های متفاوتی موجود است که ممکن است وسایل لازم به صورت قسمتی از یک کارخانه تفکیک گاز و نفت مورد استفاده باشند و یا در بعضی موارد بصورت کارخانه جداگانه ای در رابطه با واحد بهره برداری (کارخانه تفکیک گاز و نفت) کار کنند . آنچه که ما در ایران داریم خود مجموعه ای جداگانه است که به صورت کارخانه ای در مجاورت واحد بهره برداری مورد نظر تعبیه گردیده است .
با وجود اختلافات مختصر و یا زیادی که در روش ها و کارخانجات نمک زدایی موجود است ، بعضی از اعمال را که انجام می گردد می توان به صورت زیر خلاصه نمود .
1:نفت از لحاظ فشار به حال تعادل آورده می شود ( گاز همراه نفت جدا می گردد ) و بدین ترتیب به آب آزاد همراه نفت ( آنچه که به صورت امولسیون نیست ) اجازه ته نشین شدن داده  می شود .
2:آب آزاد ته نشین شده از نفت قرار گرفته بر روی آن جدا می گردد ( آبی که در مدت 5 دقیقه در ظرف ته نشین می شود)  .
3:مواد شیمیائی به خصوصی به نفت افزوده می گردد . این مواد قادرند که امولسیون ( مخلوط آب و نفت ) را شکسته و باعث گردند که ذرات آب جدا شده و برای تشکیل ذرات بزرگتر به همدیگر بچسند . در اینجا لازم است که عمل مخلوط شدن بخوبی انجام گیرد .
4:در صورت لزوم و در بعضی موارد نیز لازم است ( در حقیقت برای کمک کردن به جمع تر شدن ذرات آب موجود در نفت به صورت امولسیون ) .
5:عمل مقدماتی آبگیری از نفت ( dehydration ) انجام می گیرد .
6:آب تازه ( حتی الامکان بدون نمک محلول و در غیر اینصورت با مقدار نمک حداقل ) به نفت افزوده می شود . در اینجا هدف این است که آب نمک باقیمانده در نفت که دارای غلظت زیاد است رقیق شده و در حقیقت نفت شستشو داده می شود . عمل مخلوط شدن و شستشوی نفت بایستی با دقت و بطور کامل صورت گیرد .
7:مرحله نهائی آبگیری  یا همان نمک زدایی نفت خام که در اینجا آب را مجدداً از نفت جدا می نمایند .

مطالب فوق جنبه عمومی و کلی دارد و عملیات مربوط به نمک زدائی نفت و نحوه طراحی کارخانه های مربوطه خود بسیار مفصل است . لیکن بطور عام می توان گفت که همگی تقریباً عمل را در دو مرحله انجام می دهند . آبگیری و نمک زدایی Desalting , dehydration .
به هر حال با متدهای متداول و مختلف شیمیائی ، مکانیکی و الکتریکی باعث می گردند که ذرات آب به هم بچسند ( coalescing ) و سپس بخاطر نیروی ثقل بیشتری که به آنها نسبت به ذرات نفت مجاورشان وارد می گردد در ظرف ته نشین و در نتیجه مجتمع گردند و بتوان آنها را از نفت جدا نمود .
در حال حاضر در شرکت ملی نفت ایران هدف اینست که میزان نمک موجود برای مصرف صادرات در حد 11-8 واحد در میلیون و در نفت خوراک پالایشگاه به مقدار 8-5 واحد در میلیون باشد .
در شرکت ملی نفت ایران جهت انجام نمک زدایی در موارد متفاوت از تانک ته نشین کننده و همچنین از ظرف الکترواستانیک نیز استفاده می شود . در بعضی از کارخانه ها هر دو و در بعضی دیگر ممکن است فقط از یک وسیله استفاده گردد . در مورد تانک ته نشین کننده باید گفت که قبل از ورود نفت و آب  به تانک مواد شکننده امولسیون نیز به مخلوط افزوده می گردد . این عمل باعث به هم پیوستن ذرات آب و بزرگتر شدن آنها می گردد . در نتیجه زمانی که در ظرف ته نشین کننده ( coalescer tank ) فرصت کافی به آنها داده شود ، آب جدا گردیده و ته نشین می شود و از مسیر در نظر گرفته شده خارج می گردد .
نوع دوم ظرفی که مورد استفاده دارد الکترواستانیک است و در حقیقت توسط کامل برق فشار قوی که در داخل ظرف موجود است کار می کند ( electrostatic coalescer ) . این برق باعث می شود که ترتیب قرار گرفتن ملکول ها به علت پولاریزه شدن تغییر کند و در حقیقت ذرات کوچک آب به هم چسبیده و بزرگ شوند و بدین صورت با وزن زیادتری که پیدا می کنند ته نشین گردیده و سپس از نفت تفکیک گردند .